Fernando Garrido Membro do Observatorio para a CiberSociedade e Analista Social en ENTER
Creative Commons, coñecemento aberto
Creative Commons fundouse no ano 2001
co apoio do Center for the Public Domain e con expertos en propiedade
intelectual na súa dirección, como James Boyle, Michel Carroll ou Lawrence
Lessig. Na actualidade a Standford Law Schoool e o Center for Internet and
Society albergan as oficinas centrais da organización.
Entre os obxectivos principais desta
organización está a creación dun espazo que promova, ao tempo que garanta, o
intercambio de traballos de artistas e científicos como xeito de protexer unha cultura de coñecemento aberta nacida na
esfera académica. Nace así a páxina web desta entidade, como espazo de
coordinación deste proxecto, aínda que coa advertencia explícita de que CC non
é unha firma legal nin prové servizos legais, co que o uso das súas licenzas
non implican unha relación avogado-cliente.
A filosofía de CC está claramente
baseada na Licenza Pública Xeral - GNU da Free Software Foundation, un dos
elementos empregados polo movemento do Software Libre para protexer os seus
desenvolvementos e aplicacións. Aínda que existe unha diferenza fundamental
entre estes dous tipos de licenza e radica no obxecto de protección: mentres
que a licenza GPL-GNU é unha licenza que se emprega de xeito maioritario cara a
protección de programas e aplicacións informáticas, as licenzas de Creative
Commons están dirixidas cara a protección da propiedade intelectual de
“contido”. Na propia terminoloxía de Lawrence Lessig, mestre en Stanford e unha
das principais figuras nos debates sobre a propiedade intelectual, a diferenza
entre a licenza GPL e a CC radica en que xorden e están pensadas para capas
diferentes.
A base da división analítica en tres
capas está formada pola infraestrutura, que se corresponde coa parte “Física”
de Internet, a saber, servidores, cabos, satélites e demais hardware. Esta
capa, ao igual que as outras dúas, é esencial no funcionamento e na comprensión
da Rede, pero ten unha diferenza fundamental coas outras dúas: é a única
tanxíbel, que se pode ver ou tocar.
A segunda capa, denominada “capa
lóxica” ou “capa do código”, está formada polos compoñentes brandos que fan
funcionar a infraestrutura, é dicir, o software e as aplicacións informáticas,
mentres que os contidos conforman a capa superior de Internet. Coñecemento,
Información, Dados e demais tanxíbeis que circulan a través das infraestruturas
e grazas ás aplicacións da capa lóxica.
Neste senso, a propia organización de
CC nace coa preocupación polo que se denomina “cerre das capas superiores da
Rede”, un peche que fai referencia aos dereitos de propiedade intelectual, en
xeral, e ao copyright en concreto. As licenzas elaboradas por CC permiten unha
cesión de dereitos mais ampla que o tradicional Copyright, pero non deixan de
ser unha ferramenta de xestión da propiedade intelectual, é dicir, non se
cuestiona en ningún caso o propio termo de “propiedade intelectual”, como si se
fai dende outros eidos do Copyleft.
Actualmente as licenzas Creative
Commons están completamente operativas e adaptadas á xurisdición local en 21
países, e estase a traballar en 14 próximas xurisdicións e en 10 países estanse
a dar os primeiros pasos. No estado español presentouse a transposición
(tradución e adaptación legal) das licenzas fai un ano, en outubro de 2004 en
Barcelona, coa tradución ao catalá e ao castelán. Dende xullo e grazas ao
esforzo do Consello da Cultura Galega traducíronse ao galego estas licenzas,
un feito “simbólico”, xa que estas
licenzas xa estaban presente no eido cultural galego por medio do Blogmillo (a
comunidade dos blogs galegos), por os deseñadores gráficos “Aduaneiros sem
fronteiras” ou polo propio Consello da Cultura Galega.
Na Rede, son múltiples as aplicacións
que integraron as licenzas Creative Commons nos seus dispositivos. Flickr, unha
páxina web que permite xestionar e almacenar fotografías dixitais e que
evolucionou cara unha Rede social, permite licenciar as fotografías coas
diferentes licenzas de Creative commons, ata o punto de almacenar, a comezos de
setembro de 2005, máis de catro millóns de fotografías con estas licenzas,
converténdose así, nunha das maiores bases documentais fotográficas da Rede.
Yahoo integrou no seu buscador unha aplicación para buscar documentos con
licenza CC e varias das cadeas máis importantes do mundo, como a BBC, ofertan
parte do seu contido con este tipo de licenzas.
O máis relevante, ao noso criterio,
destas licenzas radica en que forman parte dunha apropiación social da Rede por
parte da sociedade. Blogs, Podcast, Flickr, Tags, Folksonomías… son conceptos
que xiran entorno ao contido xerado pola sociedade, contido que é envorcado na
Rede e Creative Commons aparece como modelo de propiedade intelectual
alternativo ao restritivo copyright. Dende fai uns meses estas licenzas están
traducidas ao galego, dende fai uns meses é posíbel abrir os contidos galegos
empregando estas licenzas.
Outros convidados
Moncho Paz Moderador de Xanela Aberta en Código TV
