O IIM de Vigo e o IATA (CSIC) desenvolverán un xemelgo dixital avanzado que transforme a fermentación do viño

O Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), a través do Instituto de Investigacións Mariñas (IIM, Vigo) e o Instituto de Agroquímica e Tecnoloxía de Alimentos (IATA, Valencia) iniciou o proxecto Vinificación de Precisión mediante o desenvolvemento dun Xemelgo Dixital Baseado en Modelos Híbridos e Sensores Intelixentes (VINPRECISE), que combinará modelos computacionais híbridos, ferramentas de intelixencia artificial e sensores intelixentes co obxectivo de avanzar cara a unha vinificación máis precisa, respectuosa co medio e competitiva.
A investigación conta coa participación da Universidade de Zaragoza e as empresas Bodegas Ramón Bilbao, Bodegas Roda, Instalación y Control de Energía y Fluídos (INCONEF) e Lallemand Bio. A investigadora principal polo IIM é Eva Balsa (grupo Biosistemas e Enxeñería de Bioprocesos) e polo AIAT Amparo Querol.
VINPRECISE está financiado con 858.000 euros pola Axencia Estatal de Investigación (AEI) no marco do Plan Estatal de Investigación Científica e Técnica e de Innovación 2024-2027, axudas que se dirixen a fomentar a colaboración público-privada nunha fase de transferencia de coñecemento próxima aos procesos produtivos e ao mercado.
“O sector vitivinícola constitúe un piar económico e social en España e Europa, cun impacto directo no emprego e o desenvolvemento rural. Con todo, enfróntase a importantes retos derivados do cambio climático, a competencia nos mercados internacionais e a necesidade de mellorar a sustentabilidade e eficiencia dos seus procesos produtivos. Neste contexto, a fermentación vínica, unha etapa clave na elaboración do viño, continúa dependendo en gran medida do coñecemento empírico do enólogo e carece, en moito casos, de ferramentas avanzadas de monitoraxe e optimización en tempo real”, explica Amparo Querol (IATA).
“Para dar resposta a estes desafíos, VINPRECISE propón o desenvolvemento dun xemelgo dixital que permita predicir, monitorar e optimizar o proceso de fermentación en tempo real, integrando datos procedentes de sensores intelixentes con modelos de cómputo e algoritmos de intelixencia artificial. O xemelgo dixital que se desenvolverá no marco do proxecto expón avances disruptivos en catro eixos fundamentais”, engade a investigadora.
En primeiro lugar, permitirá o desenvolvemento do primeiro modelo preditivo do perfil aromático do viño, integrando variables como o fermento, a composición do mosto e a suplementación nutricional industrial.
En segundo lugar, o equipo de traballo desenvolverá unha rede sensora intelixente, que combinará tecnoloxías como espectroscopía NIR e nariz electrónico, para a monitoraxe en tempo real de compostos clave durante a fermentación.
A iso súmase a optimización e automatización do proceso, mediante algoritmos capaces de axustar parámetros de proceso como o fermento ou a suplementación nutricional, maximizando a calidade sensorial do viño.
Finalmente, VINPRECISE abordará a validación e escalabilidade industrial, modelando a heteroxeneidade dos fermentadores a gran escala e validando os distintos módulos do xemelgo dixital en condicións preindustriais, co fin de garantir a súa aplicabilidade real en adega.
“Grazas ao seu marcado enfoque industrial, o proxecto asegura a transferencia efectiva dos resultados mediante a colaboración directa coas adegas Ramón Bilbao e Roda, a empresa biotecnolóxica Lallemand, especializada na produción de fermentos, e a enxeñería INCONEF”, destaca Eva Balsa (IIM), quen engade que “a integración de modelos de cómputo baseados en coñecemento con ferramentas de intelixencia artificial permitirá predicir e optimizar o comportamento da fermentación a partir de datos reais de proceso. Este enfoque é clave para avanzar cara a xemelgos dixitais que apoien a toma de decisións e a dixitalización da vinificación”.